De gevoelsdans van Marit en Stefan

Voor me zit een echtpaar. Als je naar ze kijkt en je zet het geluid denkbeeldig uit, dan denk je de hele tijd dat ze ruzie hebben. Zij is gepassioneerd, lief, snel bezorgd, wilskrachtig. Hij is imposant en vol humor, koppig en uitdagend. Beide zijn strijdbaar. Ze praten zoals mediterranen praten; temperamentvol, ze reageren heel snel en gevat op elkaar, bestoken elkaar voortdurend met tikken en sneren. Dat is hun charme en ook waar ze beide van genieten. Maar ze lijden er ook onder. Hun wens is meer rust en begrip voor elkaar onderling. Minder ruzies. Het is vermoeiend en geeft afstand en onbegrip. Dat is waarom ze bij mij zijn gekomen.

Reactief

Als Stefan in de sessie niet direct antwoord geeft op mijn vraag, zucht Marit. ‘Wat is er nu’ vraagt hij op haar zucht. ‘Dit is nu precies wat ik bedoel!’ roept zij uit. ‘Waarom geef je geen antwoord, waarom kun je hier niet over praten!’. ‘Ik ben aan het nadenken!’ zegt hij ferm terug, ‘Het is niet waar dat ik hier niet over wil praten!’. Na deze korte krachtexplosie hullen beide zich in stilzwijgen. Beide onbegrepen. Beide met het gevoel: ‘mijn pogingen hebben geen zin, de ander reageert toch niet normaal’, De tragiek is dat Stefan bij Marit precies dat gedrag uitlokt waar hij geen zin in heeft, namelijk emotionaliteit en kritiek. Marit lokt met haar felle emoties precies dat gedrag uit bij Stefan waar ze zo’n moeite mee heeft, namelijk koele afstandelijkheid of plotselinge woede uitbarstingen. Door Stefan’s geslotenheid en rationaliteit wordt Marit’s emotionele en kritische gedrag opgeroepen. Door Marit’s emotionaliteit en kritische houding wordt Stefan’s geslotenheid opgeroepen. Hun gevoelsdans haalt precies die kanten naar voren, waar de ander weer extreem op reageert. En zo belanden ze in een vicieuze cirkel. In ons vak zeggen we dan: dit paar is heel reactief op elkaar. Ze triggeren elkaar voortdurend op hun gevoelige plek.

Hoe is de gevoelsdans te begrijpen?

Om te begrijpen waarom twee mensen zulke sterke emoties bij elkaar oproepen, helpt het hun persoonlijke biografie uit te pluizen. Stefan heeft een behoorlijk verwarrende thuissituatie gehad. Er was gelukkig liefde, vrijheid, veel vriendjes en buiten spelen. Maar er was ook financiële chaos, er waren heftige ruzies, leugens. Zijn overlevingsmechanisme is geworden: zelf doen, nooit kwetsbaar opstellen, altijd voorwaarts blijven gaan, regie houden, niet afhankelijk worden, nooit slachtoffer zijn. Begrijpelijk vanuit zijn achtergrond, die weinig emotionele veiligheid bood. Zijn keuze voor Marit past helemaal in zijn behoefte om zijn eigen leven positief vorm te geven; samen aan iets moois bouwen met deze prachtige vrouw die zo sterk is, zo volwassen is. Hij wil vooruit met haar, en niet terug naar de negativiteit waar hij vandaan komt. Hoe frustrerend is het dan ook dat hij zichzelf regelmatig terugvindt in hele negatieve cirkels met Marit. Waarom is ze zó emotioneel, zó ontevreden? Dat wil hij niet! Daar wil hij juist van weg! Heeft hij zich vergist? Passen ze toch niet bij elkaar?

Blinde vlek

Stefan’s blinde vlek is dat juist zijn overlevingsstijl (voorwaarts gaan, niet kwetsbaar opstellen, niet slachtoffer zijn, zelf doen) het gedrag oproept bij Marit dat hij niet wil. Wat hij heeft te leren is stilstaan bij zijn eigen gevoelens. En die serieus nemen. Dat heeft Stefan niet geleerd dus dat is voor hem heel ongemakkelijk en ongewoon. Als Stefan zijn eigen gevoelens serieus leert nemen, hoeft Marit niet steeds op haar hoede te zijn voor zijn onvoorspelbare woede.

Kat in de zak

Marit is de oudste in een groot, warm en ondernemend gezin. Er was veel liefde en heel veel zorg voor elkaar, én de zaak ging altijd voor. Vader en moeder waren altijd bezig; Marit leerde al snel om te helpen. En zoals dat gaat met ‘kleine helpers’, zij bouwen een tekort op in het zelf kind kunnen zijn, verzorgd worden en mogen ontvangen. Ze zijn heel goed in zien wat er nodig is, klaar staan voor anderen, het geheel faciliteren, zichzelf wegcijferen. Nu Marit volwassen is, zit zij opgescheept met een flink erkenningsvraagstuk. ‘Niet gezien voelen, niet gehoord voelen’. Haar snelle emotionaliteit is hier een weergave van. En zoals dat altijd gaat (in élke relatie) drukt je partner op die blauwe plek. Marit heeft dan ook het gevoel een kat in de zak gekocht te hebben met haar relatie. Ze is opnieuw in de zorgrol beland. Ze rent van hot naar her om werk en gezin te combineren in haar drukke leven met Stefan. Omdat Stefan weinig stilstaat bij gevoelens en de neiging heeft hier snel overheen te walsen (zowel bij zichzelf als bij de ander), triggert hij bij Marit het gevoel dat ze niet gezien en niet gehoord wordt. Dit maakt haar intens verdrietig, en dit uit ze op allerlei manieren. De intensiteit waarmee ze haar behoeftes over hem uitstort, roept dan juist op dat hij zich voor haar afsluit. Marit heeft te leren haar emoties zelf te verzorgen, daarin op eigen benen te staan. Als zij leert haar eigen behoeftes meer zelf te vervullen, hoeft zij Stefan minder te overvragen.

Toon

De toon in de sessies begint te veranderen als Marit en Stefan hun persoonlijke thema’s meer zelf ter hand nemen. Stefan komt een paar keer alleen, om te praten over zijn verdriet en frustraties van vroeger. Hij begint te begrijpen dat zijn gevoeligheid voor Marit’s kritiek te maken heeft met de altijd kritische stem van zijn moeder, die nog pijnlijk in hem na resoneert. Marit begint tijd voor zichzelf te claimen en grenzen te trekken, ook in haar werk. Zij begint te begrijpen dat Stefan niet verantwoordelijk is voor haar tekort, dat dit iets is dat ze zelf moet verzorgen.

Dan is daar die dag dat ze tegenover me zitten. Ze zijn verwikkeld in een meningsverschil, en blijven er beide rustig onder! In gedachten zet ik het geluid weer uit. Het is een andere scene geworden. Het tempo ligt nog steeds hoog, maar ik zie geen rollende ogen meer, geen afgewende blikken. Het lijkt nu meer op een interview waarbij beiden aandachtig naar elkaar luisteren. Dat is het verschil tussen ‘reactief’ zijn en ‘gedifferentieerd’ zijn. Het anders zijn van de ander wordt niet meer opgevat als een afwijzing, maar als een interessant gegeven, waar je nieuwsgierig naar kunt zijn.